Kto nie powinien przyjmować kwasu hialuronowego
Kwas hialuronowy kojarzy się przede wszystkim z kosmetykami i zabiegami medycyny estetycznej, ale coraz częściej trafia także do kapsułek „na stawy” i „na skórę”. Choć uchodzi za substancję wyjątkowo łagodną, istnieją sytuacje, w których jego przyjmowanie nie jest wskazane lub wymaga konsultacji. Redakcja zebrała przeciwwskazania i grupy, które powinny zachować ostrożność.
Czym jest kwas hialuronowy w suplementach
Kwas hialuronowy (hialuronian) to polisacharyd zbudowany z powtarzających się jednostek kwasu glukuronowego i N-acetyloglukozaminy. Naturalnie występuje w mazi stawowej, chrząstce, skórze i ciele szklistym oka. Jego wyjątkową cechą jest zdolność wiązania dużych ilości wody, co nadaje tkankom elastyczność i amortyzację.
W organizmie hialuronian jest stale wytwarzany i rozkładany. Fraser, Laurent i Laurent (1997) opisali, że u dorosłego człowieka znaczna część jego puli ulega wymianie każdego dnia. To pokazuje, że nie jest to struktura „statyczna”, lecz dynamiczny składnik macierzy.
Surowiec do suplementów pozyskuje się na dwa sposoby: z grzebieni kogucich lub w procesie fermentacji bakteryjnej. Obecnie dominuje druga metoda, ponieważ daje czystszy produkt i eliminuje białka zwierzęce. Ma to znaczenie dla osób uczulonych i wegan.
Dowody skuteczności doustnego kwasu hialuronowego są umiarkowane. Przegląd Oe i wsp. (2016) wskazał na pewne zmniejszenie bólu kolan w kilku niewielkich badaniach, a Tashiro i wsp. (2012) opisali poprawę objawów u części pacjentów z chorobą zwyrodnieniową kolana w 12-miesięcznym badaniu. Wyniki zależą jednak od grupy i nie są jednoznaczne.
Ciąża, karmienie piersią i dzieci
Najważniejszą grupą, w której zaleca się powstrzymanie od suplementacji, są kobiety w ciąży i karmiące piersią. Nie wynika to z udowodnionej szkodliwości, lecz z braku badań bezpieczeństwa w tych okresach. W farmakologii brak danych jest wystarczającym powodem do ostrożności.
Ta zasada dotyczy szczególnie produktów wieloskładnikowych, w których kwas hialuronowy łączony jest z kolagenem, ziołami, witaminami w wysokich dawkach czy glukozaminą. Część z tych składników ma własne ograniczenia stosowania w ciąży.
U dzieci i młodzieży nie ma uzasadnienia dla rutynowej suplementacji kwasem hialuronowym. Dolegliwości stawowe w młodym wieku wymagają diagnostyki, ponieważ mogą mieć podłoże zapalne, urazowe lub autoimmunologiczne.
Warto pamiętać, że miejscowe stosowanie kwasu hialuronowego w kremach czy kroplach do oczu to zupełnie inna sytuacja niż przyjmowanie go doustnie. Przeciwwskazania do suplementu nie przekładają się automatycznie na kosmetyki.
Alergie i pochodzenie surowca
Osoby uczulone na białka drobiowe, pióra lub jaja powinny unikać produktów, w których kwas hialuronowy pochodzi z grzebieni kogucich. Choć proces oczyszczania zmniejsza zawartość białek, nie zawsze eliminuje ryzyko reakcji. Przykładem surowca z tego źródła jest ekstrakt badany przez Kalmana i wsp. (2008).
Jeśli na etykiecie nie podano pochodzenia kwasu hialuronowego, alergik powinien zwrócić się do producenta z prośbą o informację. Produkty uzyskiwane fermentacyjnie zwykle są oznaczane jako odpowiednie dla wegan.
| Grupa | Poziom ostrożności | Uzasadnienie |
|---|---|---|
| Kobiety w ciąży i karmiące | Unikać | Brak danych o bezpieczeństwie |
| Osoby uczulone na drób i jaja | Unikać surowca zwierzęcego | Możliwe resztki białek |
| Osoby z nowotworem lub po leczeniu onkologicznym | Tylko po konsultacji | Teoretyczna rola hialuronianu w biologii guza |
| Przyjmujący leki przeciwkrzepliwe | Konsultacja | Składniki towarzyszące mogą wpływać na krzepnięcie |
| Dzieci i młodzież | Bez wskazań | Dolegliwości wymagają diagnostyki |
Reakcje alergiczne mogą wynikać również z substancji pomocniczych: barwników, aromatów, żelatyny kapsułki czy składników ziołowych. Przy wcześniejszych reakcjach na suplementy warto dokładnie przeanalizować pełny skład produktu.
Choroby nowotworowe – ostrożność teoretyczna
Najbardziej dyskusyjnym obszarem jest związek kwasu hialuronowego z nowotworami. W biologii guzów hialuronian odgrywa złożoną rolę: może wpływać na migrację komórek, tworzenie naczyń i odpowiedź na leczenie. Toole (2004) opisał w Nature Reviews Cancer, jak hialuronian i jego receptory, takie jak CD44, uczestniczą w zachowaniu komórek nowotworowych.
Nie ma dowodów, że doustny kwas hialuronowy w dawkach z suplementów wywołuje nowotwory. Problem polega na braku danych o jego bezpieczeństwie u osób z aktywną chorobą nowotworową lub w trakcie leczenia onkologicznego.
Dlatego osoby w trakcie leczenia onkologicznego lub z nowotworem w wywiadzie powinny skonsultować każdą suplementację z onkologiem. Dotyczy to zresztą nie tylko kwasu hialuronowego, ale wielu popularnych preparatów, które mogą wchodzić w interakcje z chemioterapią.
Jest to ostrożność oparta na zasadzie „nie szkodzić”, a nie na udowodnionym ryzyku. Rzetelna informacja wymaga, by przedstawić ją właśnie w ten sposób – bez straszenia, ale i bez bagatelizowania.
Leki i inne sytuacje szczególne
Sam kwas hialuronowy przyjmowany doustnie nie ma dobrze opisanych interakcji z lekami. Problem pojawia się w produktach złożonych, które oprócz hialuronianu zawierają np. ekstrakty z kurkumy, imbiru czy kwasy omega-3 w wysokich dawkach.
- Leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe – niektóre składniki towarzyszące mogą nasilać skłonność do krwawień.
- Cukrzyca – w produktach z glukozaminą warto monitorować glikemię.
- Planowany zabieg operacyjny – wieloskładnikowe preparaty „na stawy” zwykle odstawia się na pewien czas przed zabiegiem, zgodnie z zaleceniem lekarza.
- Iniekcje dostawowe – kwas hialuronowy podawany do stawu to wyrób medyczny o innych wskazaniach i przeciwwskazaniach niż suplement.
Osoby z aktywnym stanem zapalnym stawu, obrzękiem, zaczerwienieniem i gorączką nie powinny traktować suplementu jako metody leczenia. Takie objawy wymagają pilnej diagnostyki, ponieważ mogą wskazywać na infekcję, dnę moczanową lub chorobę reumatyczną.
W Polsce kwas hialuronowy w kapsułkach występuje jako suplement diety zgłaszany do GIS. Producent nie musi udowadniać skuteczności przed wprowadzeniem produktu na rynek, a deklaracje na opakowaniach często wykraczają poza to, co pokazują badania.
Wnioski redakcji
Kwas hialuronowy w suplementach jest ogólnie dobrze tolerowany, ale nie jest substancją dla każdego. Kobiety w ciąży i karmiące powinny go unikać z powodu braku danych.
Alergicy powinni sprawdzić pochodzenie surowca, a osoby z chorobą nowotworową – skonsultować suplementację z onkologiem. Wiele ryzyk wynika ze składników towarzyszących w produktach złożonych.
Skuteczność doustnego hialuronianu na stawy i skórę jest umiarkowana, dlatego warto ważyć potencjalne korzyści z kosztami i ograniczeniami.
Zachęcamy do przeczytania naszych materiałów o kolagenie dla sportowców, o glukozaminie i chondroitynie oraz o profilaktyce przeciążeń stawu kolanowego.
Bibliografia
- Oe M, Tashiro T, Yoshida H, et al. Oral hyaluronan relieves knee pain: a review. Nutr J. 2016;15:11.
- Tashiro T, Seino S, Sato T, et al. Oral administration of polymer hyaluronic acid alleviates symptoms of knee osteoarthritis: a double-blind, placebo-controlled study over a 12-month period. ScientificWorldJournal. 2012;2012:167928.
- Kalman DS, Heimer M, Valdeon A, et al. Effect of a natural extract of chicken combs with a high content of hyaluronic acid (Hyal-Joint) on pain relief and quality of life in subjects with knee osteoarthritis: a pilot randomized double-blind placebo-controlled trial. Nutr J. 2008;7:3.
- Fraser JR, Laurent TC, Laurent UB. Hyaluronan: its nature, distribution, functions and turnover. J Intern Med. 1997;242(1):27–33.
- Toole BP. Hyaluronan: from extracellular glue to pericellular cue. Nat Rev Cancer. 2004;4(7):528–539.
